กฎหมายมหาชน (Public Law) คือ กฎหมายที่กำหนดโครงสร้าง อำนาจหน้าที่ และความสัมพันธ์ระหว่าง "รัฐหรือหน่วยงานของรัฐ" กับ "ประชาชน (เอกชน)" โดยรัฐมักจะมีฐานะเป็นฝ่ายปกครองและมีอำนาจเหนือกว่า เพื่อมุ่งคุ้มครอง "ประโยชน์สาธารณะ" หรือประโยชน์ส่วนรวมของสังคมเป็นหลัก ลักษณะสำคัญของกฎหมายมหาชน ความไม่เท่าเทียมกัน (Non-equality): แตกต่างจากกฎหมายเอกชนที่ยึดหลักความเสมอภาคระหว่างคู่กรณี แต่ในกฎหมายมหาชน รัฐมี "เอกสิทธิ์" ที่จะใช้อำนาจออกคำสั่งหรือบังคับเหนือเอกชนได้ เช่น การเวนคืนที่ดิน หรือการเรียกเก็บภาษี มุ่งเน้นประโยชน์สาธารณะ (Public Interest): ทุกกฎเกณฑ์และการใช้อำนาจต้องมีเป้าหมายเพื่อประโยชน์สุขของส่วนรวม ไม่ใช่ประโยชน์ส่วนบุคคล เป็นบทบังคับเด็ดขาด (Ius Cogens): คู่กรณี (รัฐกับเอกชน) จะตกลงกันยกเว้นหรือเปลี่ยนแปลงบทบัญญัติของกฎหมายมหาชนให้แตกต่างไปจากที่กฎหมายกำหนดไว้ไม่ได้ หลักความชอบด้วยกฎหมายของฝ่ายปกครอง: เจ้าหน้าที่รัฐจะทำอะไรตามอำเภอใจไม่ได้ การกระทำใดๆ ของรัฐต้องมีกฎหมายให้อำนาจไว้เสมอ (The Principle of Legality) ประเภทของกฎหมายมหาชนที่สำคัญ กฎหมายมหาชนแบ่งออกเป็นแขนงหลักๆ ดังนี้: กฎหมายรัฐธรรมนูญ (Constitutional Law): กฎหมายสูงสุดของประเทศที่กำหนดรูปแบบของรัฐ รูปแบบการปกครอง โครงสร้างองค์กรสูงสุดของรัฐ (นิติบัญญัติ บริหาร ตุลาการ) และการรับรองสิทธิเสรีภาพขั้นพื้นฐานของประชาชน กฎหมายปกครอง (Administrative Law): กฎหมายที่ควบคุมการจัดระเบียบราชการ การใช้อำนาจหน้าที่ของฝ่ายปกครอง (เจ้าหน้าที่รัฐ หน่วยงานรัฐ) และการตรวจสอบการใช้อำนาจรัฐเพื่อไม่ให้ละเมิดสิทธิของประชาชน กฎหมายอาญา (Criminal Law): แม้จะเป็นเรื่องระหว่างรัฐกับผู้กระทำผิด แต่นักนิติศาสตร์ส่วนใหญ่จัดให้อยู่ในกลุ่มกฎหมายมหาชน เนื่องจากความผิดทางอาญาถือเป็นการทำลายความสงบเรียบร้อยของสังคม รัฐจึงเป็นผู้ดำเนินคดีแทนส่วนรวม กฎหมายการคลังและงบประมาณ (Financial and Fiscal Law): กฎหมายเกี่ยวกับการหารายได้ การจัดเก็บภาษี และการใช้จ่ายเงินแผ่นดิน หลักการพื้นฐานที่สำคัญในกฎหมายมหาชน หลักนิติรัฐและนิติธรรม (Rule of Law / Rechtsstaat): รัฐต้องปกครองด้วยกฎหมาย และการใช้อำนาจรัฐต้องถูกจำกัดด้วยกฎหมายเพื่อคุ้มครองสิทธิเสรีภาพของประชาชน หลักการแบ่งแยกอำนาจ (Separation of Powers): การกระจายอำนาจออกเป็น 3 ฝ่าย (นิติบัญญัติ บริหาร ตุลาการ) เพื่อถ่วงดุลกันและป้องกันการใช้อำนาจผูกขาด หลักความได้สัดส่วน (Proportionality): การใช้อำนาจหรือมาตรการใดๆ ของรัฐที่กระทบต่อสิทธิของประชาชน ต้องมีความเหมาะสม จำเป็น และได้สัดส่วนกับเป้าหมายสาธารณะที่ต้องการบรรลุ ข้อแตกต่างระหว่าง "กฎหมายมหาชน" และ "กฎหมายเอกชน" ประเด็นเปรียบเทียบกฎหมายมหาชน (Public Law)กฎหมายเอกชน (Private Law)คู่กรณีรัฐ/หน่วยงานรัฐ กับ ประชาชนเอกชน กับ เอกชน (บุคคลทั่วไป, บริษัท)ฐานะคู่กรณีไม่เท่าเทียมกัน (รัฐมีอำนาจเหนือกว่า)เท่าเทียมกัน (เสมอภาคกันตามกฎหมาย)วัตถุประสงค์เพื่อประโยชน์สาธารณะเพื่อประโยชน์ส่วนตนและความยุติธรรมระหว่างเอกชนหลักการทำสัญญาทำได้เท่าที่กฎหมายอนุญาต (ต้องมีอำนาจ)ทำอะไรก็ได้ หากไม่ขัดต่อกฎหมาย หรือความสงบเรียบร้อยศาลที่พิจารณาคดีศาลรัฐธรรมนูญ / ศาลปกครองศาลยุติธรรม