"ความจน" ที่ถูกเล่าผ่านจอโทรทัศน์ซ้ำแล้วซ้ำเล่า ทำให้เราเข้าใจ ว่า "คนจน" เป็นคนแบบไหน ? งานวิจัยชิ้นนี้ ศึกษารายการเกมปลดหนี้จาก 2 ฝั่ง ฝั่งแรก คือตัวรายการ โดยศึกษาผ่านการวิเคราะห์องค์ประกอบการเล่าเรื่องและองค์ประกอบของเกมโชว์ ฝั่งที่สอง คือศึกษาผู้ชมที่เป็นคนจน ผ่านการสัมภาษณ์เจาะลึกและการสังเกตแบบมีส่วนร่วม ผลวิจัยพบว่า รายการได้ "ติดตั้ง" กรอบคิดชุดหนึ่งไว้อย่างแนบเนียน ว่าคนจน จนเพราะลงทุนล้มเหลว เพราะกรรม หรือเพราะโชคชะตา และมีหนี้เป็นต้นเหตุแห่งทุกข์ แต่ก็เป็นคนดีที่ไม่หนีหนี้ อดทน และรักครอบครัว ทางออกคือใช้แรงกายทำงานแข่งกับเวลา รับความช่วยเหลือจากชนชั้นกลาง จนได้ "โอกาส" ปลดหนี้ แต่สุดท้ายก็ยังต้องเป็นแรงงานบนสายพานการผลิตในระบบทุนนิยมต่อไป กรอบคิดนี้ทำงานผ่านการเลือกเล่าความจริงเพียงบางส่วน การสร้างภาพเหมารวม (stereotype) และการทำให้ความจนดูเป็นภาวะธรรมชาติที่เปลี่ยนแปลงไม่ได้ (naturalization) ขณะที่ในชีวิตจริง คนจนนิยามความจนของตัวเองแตกต่างกันไปตามประสบการณ์ ทั้งทุนความรู้ ที่ดินทำกิน ทุนทางเศรษฐกิจ และเครือข่ายการสื่อสาร เมื่อดูรายการ พวกเขาก็ไม่ได้เชื่อตามทั้งหมด มีทั้งคล้อยตาม ต่อรอง และคัดค้าน ตัวตนของคนจนจึงเกิดจากการประสานความหมายหลายชุดที่ย้อนแย้งกันเอง ถึงอย่างนั้น ความหมายหลักที่รายการวางไว้ก็ยังเด่นกว่า คือคนจนต้องรักครอบครัว มีโอกาสปลดหนี้ และต้องเป็นผู้ใช้แรงงาน ซึ่งงานวิจัยชี้ว่าช่วยกลบเกลื่อนความขัดแย้งในสังคม และรักษาความไม่เท่าเทียมให้คงอยู่อย่างเดิม ขอบคุณข้อมูล : AcadeMag จัดทำโดย : ห้องสมุดประชาชนอำเภอขามทะเลสอ