สังคมในสมัยอยุธยาเป็น "สังคมศักดินา" ที่จัดระเบียบผู้คนตามระบบ ศักดินา เพื่อกำหนดสิทธิ หน้าที่ และการเกณฑ์แรงงาน โดยแบ่งโครงสร้างทางสังคมออกเป็นกลุ่มหลัก ๆ ดังนี้ 1. ชนชั้นผู้ปกครอง (มีศักดินาตั้งแต่ 400 ไร่ขึ้นไป) - พระมหากษัตริย์: ทรงมีพระราชอำนาจสูงสุดในฐานะ "สมมติเทพ" ทรงเป็นเจ้าของแผ่นดินและเจ้าของศักดินาทั้งปวง - พระบรมวงศานุวงศ์: เจ้านายเชื้อพระวงศ์ระดับต่าง ๆ - ขุนนางและเจ้าเมือง: เป็นผู้ทำหน้าที่ปกครอง ดูแล และควบคุมไพร่พลในสังกัด (มี 8 ระดับ ตั้งแต่ "เจ้าพระยา" ลงมาจนถึง "นาย" หรือ "หมู") ขุนนางเหล่านี้ไม่ได้มีระบบสืบตระกูลไปตลอดกาล 2. ชนชั้นใต้ปกครอง (ประชากรส่วนใหญ่ของประเทศ ศักดินาต่ำกว่า 400 ไร่) - ไพร่ (สามัญชน): เป็นราษฎรสามัญที่ต้องสังกัดอยู่กับมูลนายหรือขุนนาง แบ่งออกเป็น 3 ประเภทหลัก ๆ: 1. ไพร่หลวง: ชายฉกรรจ์ (อายุ 20–60 ปี) ที่ต้องถูกเกณฑ์แรงงานรับใช้ทางราชการ เช่น เข้าเวรทำงาน 6 เดือนต่อปี หรือทำประโยชน์ให้หลวง 2. ไพร่สม: ไพร่ที่ถูกแบ่งมาสังกัดมูลนายขุนนางชั้นผู้ใหญ่ (อายุ 18–20 ปี ก่อนจะถูกเกณฑ์เป็นไพร่หลวงเมื่ออายุครบ) 3. ไพร่ส่วย: ไพร่ที่ไม่ต้องถูกเกณฑ์แรงงาน แต่ใช้การส่ง "สิ่งของ" หรือผลผลิตท้องถิ่นแทนการเข้าเวร - ทาส (ผู้ไม่มีอิสระ): อยู่ในสถานะต่ำสุด ต้องทำงานรับใช้เจ้านายตลอดชีวิต แบ่งออกเป็น 7 ประเภท เช่น ทาสสินไถ่ (มากที่สุด เกิดจากกู้หนี้แล้วเอาตัวเองมาขัดดอก), ทาสในเรือนเบี้ย (เกิดขณะแม่เป็นทาส), ทาสเชลย (ได้มาจากการทำสงคราม) เป็นต้น 3. ชนชั้นพิเศษ - พระภิกษุสงฆ์: เป็นชนชั้นที่ได้รับความเคารพจากทุกชนชั้นในสังคม เมื่อบวชแล้วจะหลุดพ้นจากระบบไพร่และทาสชั่วคราว - ชาวต่างชาติ: ชาวโปรตุเกส สเปน ฮอลันดา อังกฤษ และฝรั่งเศส ที่เข้ามาค้าขายหรือเผยแพร่ศาสนา จะมีกฎระเบียบและหัวหน้าชาติภาษาของตนเองในการควบคุมดูแล