คนไทยเผชิญวิกฤต 'เชื้อดื้อยา' จากการจ่ายยาเกินจำเป็น และใช้ยาปฏิชีวนะไม่ถูกต้อง . เมื่อยามที่เจ็บป่วยเล็กๆ น้อยๆ ร้านขายยาใกล้บ้าน ถือเป็นทางเลือกที่สะดวกและรวดเร็ว แต่ขณะเดียวกัน คนจำนวนมากจึงมัก “ขอยาแก้อักเสบ” และ “ขอยาแรง ๆ” ซึ่งพฤติกรรมดังกล่าว กำลังผลักดันให้ประเทศไทยเผชิญกับวิกฤตการณ์ “เชื้อดื้อยา” ซึ่งนับเป็นภัยคุกคามทางสาธารณสุขที่รุนแรงที่ทำให้มีผู้เสียชีวิตกว่า 38,000 รายต่อปี . ข้อมูลจากเวทีเสวนา ‘ดื้อยาหยุดได้’ สะท้อนความจริงที่น่ากังวลว่า แม้ประเทศไทยจะมีนโยบายการเข้าถึงยาที่ดี แต่ยังขาดความเข้มแข็งในเรื่องระบบ “การกำกับดูแลการใช้ยาต้านจุลชีพ” (Antibiotic Stewardship) โดยเฉพาะ ในส่วนของร้านขายยาภาคเอกชนที่ยังไม่มีระบบตรวจสอบและติดตามที่เข้มข้นเพียงพอ ส่งผลให้เกิดแนวโน้ม การจ่ายยาเกินความจำเป็น ซึ่งเป็นความเสี่ยงอย่างมหันต์ เพราะการสะสมเชื้อดื้อยาในร่างกายไม่จำเป็นต้องใช้เวลานานนับปี เพียงแค่การใช้ยาปฏิชีวนะพร่ำเพรื่อในหลักสัปดาห์ ก็สามารถกระตุ้นให้เชื้อเกิดการกลายพันธุ์และดื้อยาได้ . ผศ.นพ.พิสนธิ์ จงตระกูล ประธานคณะทำงานสร้างความเข้มแข็งประชาชนด้านการใช้ยาอย่างสมเหตุผล (สยส.) ชี้ว่า ความเข้าใจผิดที่พบบ่อย คือ การคิดว่า ถ้ามีอาการ “เจ็บคอ” ต้องใช้ “ยาปฏิชีวนะ” ทั้งที่จริงแล้ว อาการเจ็บคอส่วนใหญ่ไม่ได้เกิดจากการติดเชื้อแบคทีเรีย และมักหายได้เองโดยที่ไม่ต้องใช้ยาปฏิชีวนะ . ขณะที่เภสัชกรเผยถึงข้อมูลที่น่าสนใจว่า ภัยจากเชื้อดื้อยานั้น ไม่ใช่เพียงแค่การกินยาแบบไม่ถูกต้องเท่านั้น แต่ปัจจัยด้านสิ่งแวดล้อมและการทำปศุสัตว์ที่มีการใช้ยาเกินความจำเป็น ล้วนมีผลต่อการเกิดโรคดื้อยาทั้งสิ้น เพราะเชื้อดื้อยาสามารถตกค้างและแพร่กระจายผ่านแหล่งน้ำและห่วงโซ่อาหารกลับมาสู่มนุษย์ได้ในที่สุด ดังนั้น การผลักดันระบบบริหารจัดการยาที่ครอบคลุมทุกมิติ จึงเป็นวาระเร่งด่วนที่ต้องรีบดำเนินการ . สำหรับอาการเจ็บคอ นพ.พิสนธิ์ บอกว่า มีวิธีสังเกตการติดเชื้อแบคทีเรียด้วยหลัก “3 มี 1 ไม่” ได้แก่ มีไข้สูงเกิน 38 องศาเซลเซียส มีฝ้าขาวที่คอหอยหรือต่อมทอนซิล มีต่อมน้ำเหลืองที่ลำคอโตและกดเจ็บและไม่มีอาการไอ ดังนั้น หากมีครบ 4 ข้อ หรือมีอย่างน้อย 3 ใน 4 ข้อ ควรปรึกษาแพทย์เพื่อพิจารณาการใช้ยาปฏิชีวนะ แต่หากมีเพียง 1–2 ข้อ มักเกิดจากเชื้อไวรัส ไม่จำเป็นต้องใช้ยาปฏิชีวนะ ซึ่งพฤติกรรมการใช้ยาเกินความจำเป็นเป็นพฤติกรรมเสี่ยงที่ต้องเร่งแก้ไข . นพ.พิสนธิ์ ระบุว่า สิ่งสำคัญที่เราควรทำเพื่อป้องกันเชื้อดื้อยา คือ หนึ่ง ไม่ขอยาแรง แต่ขอใช้ยาที่เหมาะกับเชื้อก่อโรค สอง ใช้ยาให้ถูกขนาดตามฉลากยา และสาม ใช้ยาให้ครบตามระยะเวลาที่แพทย์กำหนด เพราะการใช้ยาที่เหมาะกับเชื้อ ขนาดที่ถูกต้อง และระยะเวลาที่ครบ จะช่วยลดโอกาสการเกิดเชื้อดื้อยาได้ . ที่มาข้อมูล : TheOpener ภาพ : ห้องสมุดประชาชนอำเภอขามทะเลสอ